ndenge nini maloba etongamaka na Lingala?

Na lingala, liloba etongamaka na biteni ebele. ekoki kotongama na biteni mibale, misato, minei,… biteni yango ezali nini? Tolanda :

  1. Maloba ebandi-mobimbi-suka

Maloba mingi etongama na biteni misato : Ebandi (préfixe), mobimbi (radical), suka (finale).

Ndakisa

a) mosala

mo-sal-a

mo- : ebandi

-sal- : mobimbi

-a: suka

 

b) koloba

ko-lob-a

ko- : ebandi

-lob- : mobimbi

-a: suka

 

c) liboke

li-bok-e

li- : ebandi

-bok- : mobimbi

-e: suka

2. Maloba ezanga ebandi

Tozali na maloba mosusu ezalaka na ebandi te.

Ndakisa:

a) tata

tat-a

b) mam-a

mbwa

mbw-a

 

Yoka malamu : lisanga ya mobimbi pe suka babengaka yango : mosisa (thème).

3. Maloba ya bikwakya

Tozali pe na biteni misusu ya maloba ezalaka na sima ya ebandi pe liboso ya mobimbi. Babengaka yango : ekwakya (infixe).

ndakisa :

a) namiseki

na- : ebandi

-mi- : ekwakya

-sek- : mobimbi

-i : suka

 

b) bamokosi

ba- : ebandi

-mo- : ekwakya

-kos- : mobimbi

-i : suka

 

Yoka malamu : Ekwakya elakisaka moto oyo basaleli likambo. Tokoyekola yango pe na bozindo.

4. Maloba ya bibendisi

Maloba misusu etongama na ebakisaka biteni mosusu na sima ya mobimbi. Babengaka eteni yango : ebendisi (extension). Ekoki kozala moko, mibela to pe ebele. Wana tokoloba : bibendisi.

Ndakisa

a) Kolobisa

ko-lob-is-a

ko- : ebandi

-lob- : mobimbi

-is- : ebendisi (extension)

-a: suka

 

b) Mozalisi

mo- : ebandi

-zal- : mobimbi

-is- : ebendisi

-i: suka

 

c) Bizaleli

bi-zal-el-i

bi- : ebandi

-zal- : mobimbi

-el- : ebendisi (extension)

-i: suka

 

Maloba mosusu ekoki kozala na bibendisi mibale to misato.

 

d) epekisami

e-pek-is-am-i

e- : ebandi

-pek- : mobimbi

-is- : ebendisi

-am- : ebendisi

-i: suka

 

Yoka malamu : lingala esalelaka bibendisi ebele

Ebendisi na ebendisi ezali na ndimbola na yango. Tokoyekola yango malembe malembe.

5. Maloba ya biteni nyonso

Maloba mosusu ezalaka na biteni nyonso oyo towuti komona awa na likolo: ebandi, ekwakya, mobimbi, ebendisi pe suka.

Ndakisa

a) komibíkisa

ko-bík-is-a

ko- : ebandi

-mi- : ekwakya

-bik- : mobimbi

-is- : ebendisi

-i : suka

 

b) bamotindeli mokanda

ba-mo-tind-el-i

ba- : ebandi

-mo- : ekwakya

-tind- : mobimbi

-el- : ebendisi

-i : suka

 

Laisser un commentaire

Votre adresse de messagerie ne sera pas publiée. Les champs obligatoires sont indiqués avec *